Yapay Zekanın "Sahte Kanıtları" Adaletin Güvenilirliğini Tehdit Ediyor

Gözden kaçırmayın

HyperCLOVA X, Epoch AI'nin Notable AI Modelleri Listesine Girdi

Yapay Zeka Adli Süreçlerde Çifte Tehlike Oluşturuyor

Spot: Yapay zeka tarafından üretilen sahte kanıtlar ve algoritmalara sinmiş önyargılar, dünya genelinde adalet sistemlerini derinden sarsıyor. Bu teknolojik gelişmeler, mahkeme salonlarını "demokratikleşmiş sahtecilik" riskiyle karşı karşıya bırakıyor.

Adli süreçlerde yapay zekanın yol açtığı temel riskler, birbiriyle bağlantılı iki ana başlıkta toplanıyor. Generative AI ile üretilen ve gerçeğinden ayırt edilmesi neredeyse imkansız olan sahte kanıtlar ilk büyük tehdidi oluşturuyor. İkinci tehlike ise algoritmaların eğitildiği veri setlerinden kaynaklanan sistemik önyargılar olarak öne çıkıyor.

Deepfake Kanıtlar Mahkeme Salonlarında

Yapay zeka kaynaklı kanıtlar iki kritik kategoride değerlendiriliyor. Açıkça beyan edilen YZ kanıtları, bir ses analiz yazılımının çıktısı gibi, kaynağı belirtilen delilleri kapsıyor. Buradaki temel sorun, kanıtın güvenilirliğinin ve metodolojisinin nasıl denetleneceği.

Kabul edilmemiş YZ kanıtları veya deepfake'ler ise gerçek bir olayın kaydı gibi sunulan sahte içeriklerden oluşuyor. Bu tür kanıtlar, jüri ve hakimleri yanıltmanın en tehlikeli yolu olarak görülüyor.

Algoritmik Önyargılar Adaleti Tehdit Ediyor

Yapay zekanın kolluk kuvvetleri ve ceza adalet sistemindeki kullanımı, çeşitli önyargı türleri nedeniyle risk oluşturuyor. Tarihsel önyargılar, geçmişteki ayrımcı uygulamaları kalıcı hale getirebiliyor.

Temsil önyargısı, eğitim verisinin toplumun tamamını temsil etmemesi durumunda ortaya çıkıyor. Raporlama önyargısı ise sıradan olayların rapor edilmemesi nedeniyle modellerin gerçek dünyayı yanlış yansıtmasına neden oluyor.

Otomasyon önyargısı, hakim veya jürinin teknolojik olduğu varsayılan algoritmik raporlara insan uzmanlardan daha fazla güvenmesi şeklinde kendini gösteriyor.

Hukuk Sistemleri Yeni Kurallarla Uyum Sağlıyor

ABD'de 2025'te kabul edilen Federal Delil Kuralı 707, makine üretimi kanıtların bilimsel yöntemlere dayanmasını ve hata oranlarının belirtilmesini zorunlu kılıyor. Uzmanlar, mevcut delil kurallarının esnetilerek uygulanmasını veya yapay zekaya özgü yeni kurallar öneriyor.

Avukat ve hakimlerin yapay zeka konusunda eğitilmesi, bu teknolojik tehditlerle başa çıkmada kritik bir adım olarak görülüyor. Deepfake'leri tespit etmek için teknik işaretlerin öğrenilmesi büyük önem taşıyor.

Türk Hukuku İçin Değerlendirme

Türk hukukunda yapay zeka kanıtlarına özgü somut düzenleme bulunmuyor ancak mevcut ilkeler çerçevesinde hareket ediliyor. CMK ve HMK hükümleri uyarınca bilirkişi raporlarının titizlikle incelenmesi prensibi, YZ sistemleri raporları için de geçerli sayılıyor.

Bir delilin yapay zeka ile üretildiği veya analiz edildiği durumlarda, karşı tarafın itiraz etme ve karşı delil sunma hakkının güvence altına alınması gerekiyor. Adli makamların satın aldıkları YZ araçlarını bağımsız denetime tabi tutması önem taşıyor.